Nền đất và độ dốc: phần thế đất mà mắt thường đọc được
Hai bài trước nói phái Loan Đầu đọc thế đất, và nói về nước trong Loan Đầu. Bài này nói phần cụ thể nhất của thế đất, phần mà người không học nghề vẫn tự đọc được: chính cái nền dưới chân.
Đây cũng là phần mà mọi trường phái đều đồng ý, vì nó không thuộc về diễn giải — nền yếu thì nhà nứt, đất trũng thì nước vào. Không cần hệ lý thuyết nào để thấy điều đó.
Đất tự nhiên hay đất san lấp
Câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất, vì nó quyết định chi phí móng:
- Hỏi thẳng: mảnh này trước là gì? Ruộng, ao, mương lấp, hay đất vườn cũ.
- Hỏi lấp bao lâu rồi. Đất mới lấp còn lún tiếp trong nhiều năm.
- Hỏi hàng xóm, không chỉ hỏi người bán — người ở lâu nhớ chỗ này trước là gì.
- Nhìn nhà xung quanh: móng cao bất thường, tường nứt chéo, sân sụt là dấu hiệu cả khu có vấn đề nền.
- Xem ảnh vệ tinh cũ nếu có — nhiều khi thấy rõ chỗ đó vốn là ao hoặc là mương.
Đất lấp không phải là không xây được. Vấn đề là chi phí móng khác hẳn, và biết trước thì tính được vào giá mua; không biết thì đó là khoản phát sinh lớn nhất của cả công trình.
Dấu hiệu lún nhìn được
- Nứt chéo ở góc cửa sổ và cửa đi — dạng nứt đáng chú ý hơn nứt dọc mảnh do co ngót.
- Sân tách rời khỏi chân tường, tạo khe hở chạy dài.
- Bậc thềm nghiêng, cửa cổng khó đóng.
- Nền trong nhà không phẳng — thử bằng một viên bi hoặc chai nước đặt nằm.
- Ống nước hay vỡ ở một chỗ nhất định.
Thấy mấy dấu hiệu này thì đó là việc của kỹ sư, không phải việc đoán. Nhưng thấy được chúng là đủ để dừng lại và hỏi.
Đọc độ dốc
- Đứng ở giữa mảnh nhìn ra bốn phía, xem chỗ nào cao chỗ nào thấp.
- Dốc từ đường vào trong là hướng bất lợi — nước từ đường và sân dồn về phía sau nhà.
- Dốc từ trong ra đường thì thuận, chỉ cần rãnh dẫn.
- Đo bốn góc chứ đừng đo một điểm; chênh lệch giữa các góc mới cho biết phải san bao nhiêu.
- Đất dốc nhiều thì phải tính tường chắn hoặc chia bậc — hạng mục có chi phí thật, đưa vào dự toán từ đầu.
Nước chảy đi đâu
Phái Loan Đầu quan tâm tới nước, và phần quan tâm ấy có cơ sở rất cụ thể:
- Nước mưa từ đất cao xung quanh chảy về đâu — mảnh trũng giữa những mảnh cao hơn là mảnh hứng.
- Có mương, cống nào không, và ai nạo vét.
- Đến xem sau một trận mưa lớn — không có phép thử nào tốt hơn.
- Nhìn vệt bùn và rác đọng lại: chúng đánh dấu đường nước đã đi.
- Cây cối chỗ nào tốt bất thường đôi khi cho biết chỗ đó giữ ẩm.
Mấy thứ khác nên nhìn
- Cây lớn gần chỗ định xây — rễ và việc phải hạ cây đều là chi phí.
- Chất đất: đào thử một hố nhỏ nếu được phép, xem đất thịt, đất cát hay đất lẫn xà bần.
- Có rác chôn lấp không — hỏi và nhìn kỹ, vì đây là thứ khó xử về sau.
- Bờ kè, ta luy, mép sông: mảnh sát mép cần đánh giá riêng về ổn định.
Đi xem đất cho hiệu quả
Một buổi đi xem có chuẩn bị đáng bằng ba buổi đi ngẫu hứng:
- Mang theo một chai nước — đổ ra sân là thấy nước chảy về đâu, cách đo dốc rẻ nhất có.
- Mang giày đi được vào chỗ lầy, vì phần đáng xem thường không nằm ở mặt tiền.
- Đi vòng quanh mảnh, không đứng một chỗ nhìn.
- Chụp ảnh bốn góc và cả hàng xóm hai bên — về nhà xem lại thấy nhiều thứ lúc đứng đó không để ý.
- Ghi lại ngay tại chỗ, đừng tin trí nhớ khi đã xem tới mảnh thứ ba.
- Quay lại lần hai vào giờ khác trước khi đặt cọc.
Và một điều đơn giản mà hiệu quả: nói chuyện với một người đang sống ngay cạnh đó. Năm phút với họ cho biết nhiều hơn cả buổi nghe giới thiệu.
Khi nào phải nhờ chuyên môn
- Đất lấp, đất ruộng, đất gần ao mương — nên khảo sát địa chất trước khi thiết kế móng.
- Nhà xung quanh có dấu hiệu lún.
- Đất dốc nhiều hoặc phải làm tường chắn.
- Định xây nhiều tầng.
- Mảnh sát bờ sông, bờ kênh, chân ta luy.
Chi phí khảo sát nhỏ hơn nhiều so với việc xử lý móng sai — và sai móng là loại sai không sửa được sau khi đã xây lên.
Một điều đáng nói
Trong tất cả những gì Loan Đầu quan sát, nền đất là phần ít gây tranh cãi nhất giữa các trường phái — vì nó không cần diễn giải để có hậu quả.
Nên nếu chỉ có thời gian xem một thứ trước khi mua, xem nền và xem nước là hai thứ đáng xem nhất.