Nước trong Loan Đầu: sông hồ, đường sá, và chuyện ở gần nước
Bài trước nói cách đọc thế đất, kể cả giữa phố xá. Bài này đi sâu vào yếu tố được coi trọng nhất trong phái này: nước.
Vì sao nước đứng đầu
Trong xã hội nông nghiệp, ở gần nguồn nước quyết định gần như mọi thứ: có nước tưới, có nước dùng, đi lại bằng thuyền, buôn bán, và đất phù sa màu mỡ.
Nên việc phái đọc thế đất coi trọng nước không có gì huyền bí — đó là ghi nhận điều hiển nhiên của thời đó, bằng ngôn ngữ của thời đó. Làng mạc mọc lên ven sông ở khắp nơi trên thế giới, không riêng vùng nào.
Thế nước được coi là lành
Mô tả quen thuộc: dòng chảy uốn lượn, chậm, ôm lấy khu đất, chứ không chảy xiết và không đâm thẳng vào.
Đọc theo nghĩa thực tế thì cũng hợp lý:
- Bờ lõm nơi dòng ôm vào thường bồi thêm đất; bờ lồi nơi dòng đâm vào thì bị xói. Đây là chuyện dòng chảy quan sát được, và người xưa hẳn đã thấy qua nhiều đời.
- Nước chảy xiết thì nguy hiểm và khó dùng.
- Nước tù đọng thì bẩn và sinh muỗi.
Nên mấy mô tả cổ về thế nước lành hay dữ, khi bỏ lớp chữ nghĩa đi, trùng khá nhiều với kiến thức về xói lở và vệ sinh.
Ở đô thị: đọc đường thay cho nước
Nhiều người hành nghề ngày nay coi đường sá như dòng nước khi áp vào phố. Cách đọc đó có phần hợp lý theo nghĩa quan sát được:
- Đường lớn xe chạy nhanh đâm thẳng vào nhà — ồn, đèn xe quét vào ban đêm, bụi, và rủi ro tai nạn. Nhà ở vị trí đó khó chịu thật.
- Đường cong ôm lấy khu nhà, xe chạy chậm — yên hơn.
- Ngã ba đâm vào là vị trí chịu cả đèn xe lẫn tiếng ồn.
- Đường cụt ít xe qua nhưng cũng ít người qua lại, ảnh hưởng tới nhà mặt tiền buôn bán.
Cách hiểu dùng được: không phải vì đường là nước, mà vì cả hai đều là dòng chuyển động, và chỗ bị dòng đâm vào thì chịu tác động mạnh hơn.
Ở gần nước: mặt thực tế phải cân
Nhà ven sông, ven hồ có cái đẹp thật — thoáng, mát, nhìn ra nước dễ chịu. Nhưng phải tính cả phần dưới:
- Ngập — hỏi về mùa mưa và về những năm nước lớn, không chỉ nhìn ngày nắng.
- Sạt lở bờ — đặc biệt ở bờ bị dòng đâm vào, và đây là rủi ro lâu dài.
- Độ ẩm cao quanh năm — đồ đạc, tường, và sức khỏe người có bệnh hô hấp.
- Muỗi và côn trùng nhiều hơn.
- Nước ô nhiễm ở đô thị — kênh rạch trong phố thì mùi là vấn đề thật.
- Giấy tờ và hành lang bảo vệ bờ — phần này cần người có chuyên môn pháp lý xem.
Điểm sáu hay bị bỏ qua và có thể ảnh hưởng tới cả việc xây lẫn việc bán lại.
Hồ nước và bể cá trong nhà
Nhiều người muốn đưa nước vào nhà cho hợp nếp. Vài điều thực tế trước khi làm:
- Bể cá cần chăm đều — bể bẩn hoặc cá chết thì trái hẳn ý định ban đầu.
- Nước bốc hơi làm tăng ẩm trong phòng kín.
- Bể lớn rất nặng, phải tính sàn chịu được không.
- Đài phun nhỏ dễ đóng cặn và có tiếng ù của máy bơm.
- Nhà có trẻ nhỏ thì mọi vật chứa nước đều cần để mắt.
Lời khuyên thẳng: chỉ làm nếu mình thật sự thích chăm. Không thì một chậu cây dễ giữ hơn nhiều và không ai chê.
Thoát nước: phần nước quan trọng nhất mà ít ai bàn
Trong mọi chuyện về nước, thứ ảnh hưởng tới nhà hằng ngày lại là nước thoát đi:
- Sân dốc ra ngoài, không dốc vào nhà.
- Máng xối thông, ống thoát không tắc.
- Nền nhà cao hơn mặt đường nếu được.
- Chỗ trũng trong sân phải có lối cho nước đi.
Bốn việc này quyết định nhà có bị ẩm và bị ngập hay không, nhiều hơn mọi cách bố trí biểu tượng về nước.
Núi và thế tựa: nửa còn lại của bộ đôi
Trong phái này, nước hay được nói cùng với núi — một bên là dòng chảy phía trước, một bên là thế tựa phía sau.
Đọc theo nghĩa quan sát được thì cũng có lý do:
- Có thế đất cao che phía sau giúp chắn gió lạnh và gió mạnh, điều thấy rõ ở vùng có gió mùa.
- Nền cao hơn xung quanh thì thoát nước tốt và ít ngập.
- Phía trước thoáng thì có sáng, có gió và nhìn xa được — cả ba đều dễ chịu.
Ở phố thì thế tựa được đọc thành nhà có công trình vững phía sau, không đứng chơ vơ, không quay lưng ra khoảng trống lớn. Cách hiểu dùng được: lưng có chỗ dựa, mặt có chỗ nhìn — nguyên tắc này áp cả cho ngôi nhà lẫn cho chỗ kê bàn làm việc, và ở cả hai chỗ nó đều có lý do thực tế.