Toạ và hướng: vì sao sách gọi tên nhà theo phía sau lưng chứ không theo phía nhìn ra
Các bài trước trong mục Phái Lý Khí nói về la kinh, ngũ hành can chi, sai số, hai mươi bốn sơn. Bài này đi vào một cặp khái niệm mà ai tự tra phong thuỷ cũng gặp và rất nhiều người nhầm: toạ và hướng.
Trong lời nói hằng ngày, người ta mô tả nhà theo phía nhìn ra: “nhà hướng Nam”, “cửa hướng Đông”. Nhưng nhiều sách, nhất là Bát Trạch, lại gọi tên ngôi nhà theo phía sau lưng. Một người đọc sách nói “Khảm trạch”, một người đọc lịch nói “nhà hướng Nam”, và họ đang nói về cùng một ngôi nhà. Không biết điều đó thì tra bảng sẽ sai hoàn toàn.
Toạ là gì, hướng là gì
- Toạ (ngồi): phía sau lưng ngôi nhà, phía “tựa” vào.
- Hướng: phía trước, phía mặt nhà nhìn ra, thường là phía có cửa chính, mặt tiền.
Toạ và hướng luôn đối nhau qua tâm nhà, cách nhau một trăm tám mươi độ. Nhà toạ Bắc thì hướng Nam; toạ Tây Bắc thì hướng Đông Nam.
Vì sao sách gọi theo toạ
Cách gọi này có gốc ở hình ảnh lý tưởng của Loan Đầu: ngôi nhà tựa lưng vào núi. Núi phía sau là chỗ dựa, là nơi long mạch đi tới. Vì vậy cái quan trọng nhất của một thế đất là nó “ngồi” ở đâu. Hướng nhìn ra là hệ quả.
Trong Bát Trạch, tám loại nhà được đặt tên theo quẻ của phương toạ:
- Khảm trạch: toạ Bắc, hướng Nam.
- Ly trạch: toạ Nam, hướng Bắc.
- Chấn trạch: toạ Đông, hướng Tây.
- Đoài trạch: toạ Tây, hướng Đông.
- Càn trạch: toạ Tây Bắc, hướng Đông Nam.
- Tốn trạch: toạ Đông Nam, hướng Tây Bắc.
- Cấn trạch: toạ Đông Bắc, hướng Tây Nam.
- Khôn trạch: toạ Tây Nam, hướng Đông Bắc.
Tám trạch này chia làm hai nhóm: Khảm, Ly, Chấn, Tốn là Đông tứ trạch; Càn, Khôn, Cấn, Đoài là Tây tứ trạch. Mục Bát Trạch có bài riêng về chuyện này. Để ý rằng tên nhóm cũng theo toạ: nhà Khảm trạch nhìn ra Nam vẫn thuộc Đông tứ trạch vì nó toạ Bắc, quẻ Khảm.
🔴 Nhầm toạ với hướng: lỗi sai cả trăm tám mươi độ
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Một người đo được nhà mình nhìn ra hướng Nam, mở bảng tra thấy dòng “Ly trạch” (vì Ly ứng với phương Nam), rồi tra toàn bộ cung tốt xấu theo Ly trạch. Thực ra nhà đó là Khảm trạch. Mọi kết luận về phòng nào tốt, phòng nào xấu, bếp đặt đâu, đều bị lật ngược.
Để tránh:
- Khi đọc bất kỳ bảng nào, tìm xem nó ghi “toạ” hay “hướng”. Nếu bảng chỉ ghi tên quẻ (“Khảm trạch”), hiểu là theo toạ.
- Khi hỏi người xem, nói rõ: “Mặt tiền nhà tôi nhìn ra hướng Nam, tức là toạ Bắc.”
- Ghi cả hai vào hồ sơ nhà để người sau đọc không lẫn.
Huyền Không dùng cả toạ lẫn hướng
Trong Huyền Không Phi Tinh, tinh bàn được lập dựa trên cả sơn của toạ và sơn của hướng: sao của toạ (sơn tinh) và sao của hướng (hướng tinh) được đặt vào trung cung rồi bay ra các cung. Vì vậy với Huyền Không, nhầm toạ và hướng không chỉ lật kết luận mà làm sai cả bàn sao.
Khi nào toạ hướng khó xác định
Nhà phố có mặt tiền rõ thì dễ. Khó là những trường hợp:
- Cửa chính mở ở hông nhà, không ở mặt tiền.
- Nhà góc có hai mặt tiền.
- Căn hộ chung cư: cửa căn mở ra hành lang, mặt đón sáng lại là ban công phía ngược lại.
- Nhà xây xiên so với đường.
Các sách và các thầy chọn khác nhau: có người lấy mặt có cửa chính, có người lấy mặt đón nhiều ánh sáng và hoạt động nhất (thường là mặt tiền ra đường), có người lấy hướng toà nhà. Đây là chỗ hai người xem cùng một nhà mà ra hai kết luận, không phải vì ai sai, mà vì họ lấy toạ hướng khác nhau.
Toạ hướng cho từng phòng, từng vật
Khái niệm toạ hướng còn được dùng cho bàn thờ, bàn làm việc, giường, bếp. Ví dụ “bàn thờ toạ Tây hướng Đông”: lưng bàn thờ tựa tường phía Tây, mặt bàn thờ nhìn về Đông. Với bếp, cách hiểu “hướng bếp” lại không thống nhất giữa các sách hiện đại; mục Bát Trạch có bài riêng về điều này.
Một ví dụ đi trọn từ đo tới tra
Một gia đình đứng giữa cửa chính nhìn ra, la bàn đo được khoảng một trăm tám mươi độ, tức chính Nam. Đó là hướng. Toạ là phía đối diện, khoảng không độ, chính Bắc, ứng với quẻ Khảm. Nhà này là Khảm trạch. Mở bảng Bát Trạch, tìm dòng Khảm trạch (hoặc dòng “toạ Bắc”), đọc các cung tốt xấu theo dòng đó. Nếu bảng chỉ có cột “hướng nhà”, tìm dòng “hướng Nam” và kiểm lại xem dòng đó có ghi Khảm trạch không. Hai cách tra phải ra cùng một kết quả; ra khác nhau là đã đọc lẫn ở đâu đó.
Vì sao lời nói hằng ngày lại theo hướng
Người sống trong nhà quan tâm tới cái mình nhìn thấy khi bước ra cửa: nắng chiếu vào đâu, gió thổi từ đâu, mặt tiền nhìn ra đường nào. Vì vậy “nhà hướng Nam” là cách nói tự nhiên, và người môi giới, người bán nhà cũng dùng cách đó. Sách thì theo truyền thống của người chọn đất. Hai truyền thống cùng tồn tại; chỉ cần biết mình đang đứng ở truyền thống nào khi đọc.
Cách đọc một lời mô tả cho khỏi lẫn
- Câu có chữ “toạ” thì đó là phía lưng.
- Câu có chữ “hướng” mà đi kèm tên phương (Nam, Bắc) thì thường là phía mặt.
- Câu chỉ có tên trạch theo quẻ (Khảm, Ly...) thì là toạ.
- Câu “nhà hướng Khảm” là cách nói lẫn lộn; hỏi lại người nói.
Nói gọn lại
Toạ là lưng nhà, hướng là mặt nhà, đối nhau một trăm tám mươi độ. Bát Trạch gọi tên trạch theo toạ, nên “Khảm trạch” là nhà toạ Bắc, nhìn ra Nam. Nhầm hai khái niệm là lật ngược mọi kết luận. Khi đo, khi hỏi, khi ghi, luôn nói rõ mình đang nói toạ hay hướng.